Digitale nalatenschap een compleet ABC

Wil jij beginnen met je digitale leven –en daarmee je digitale nalatenschap– op orde te krijgen? Maar weet je niet wie jou kan helpen aan een begrijpelijke woordenlijst in toegankelijk geschreven Nederlands? Wij helpen je graag op weg. 

Met dit ABC van veelgebruikte termen helpen we je om snel vaardig en wegwijs te worden op dit gebied, ook wel bekend als de digitale erfenis. Hier vind je het overzicht met alle termen die regelmatig voorbij komen in de dagelijkse praktijk van de Helpdesk van Digital Funeral Professionals. Mocht je ergens tegenaan lopen aarzel dan niet en bel of mail ons. We zijn blij met jou in ons netwerk. 

Helpdesk tip

A

B

C

D

I

N

O

N

P

R

S

W

Helpdesk tip

Ook goed om te weten voordat je begint: het plannen van je digitale leven kan bepaalde (financiële) risico’s en kosten met zich meebrengen. Wanneer je in zee gaat met een externe partij, let dan altijd goed op de volgende zaken:

  • Duidelijke en volwaardige algemene voorwaarden en privacybeleid.
  • Aansluiting bij een branchevereniging en overige relevante netwerken. 
  • Relevante keurmerken: kijk voorbij de ‘namedropping’ met logo’s die niet terzake doen. 
  • Helder beleid over levertijd, garantie en retouren. 
  • Klachtenprocedure, inclusief communicatie over de Ombudsman Uitvaartwezen.
  • Informatie over de bedrijfsvoering (KvK-nummer; Organisatiestructuur; Met wie heb je te maken? Hoe wordt er geld verdiend?) 
  • Actuele ervaring en relevant opleidingsniveau van medewerkers.

Digitale nalatenschap is een zeer trendy onderwerp en er zijn steeds meer partijen actief zonder (voldoende) accreditatie. Wij krijgen –helaas– regelmatig telefoontjes van consumenten die elders negatieve ervaringen opgelopen hebben. 

A

Aanvaarden benoeming Digitale executeur — Je kunt door een geliefde, vriend of familielid aangewezen worden als de Beheerder / Contactpersoon van een account na overlijden en/of de executeur van diens complete Digitale nalatenschap.
Let op! Net als bij het erven van fysieke goederen kan dit betekenen dat je mogelijk aansprakelijk bent voor digitaal gemaakte schulden. Zoek daarom altijd goed uit wat de situatie is aangaande het Digitaal kapitaal. Doe dit voordat je een benoeming (meestal via de Notaris) aanvaardt. Bij twijfel kun je altijd laten vastleggen dat je de digitale nalatenschap niet zuiver aanvaardt (dat wil zeggen met volle aansprakelijkheid voor mogelijke schulden), maar enkel beneficiair en dus zelf niet aansprakelijk bent mochten er digitale schulden blijken te zijn. Zie ook Digitale executeur

Account — Een online dienst of profiel (al dan niet betaald).

Accounthouder — De gebruiker van een Account ‘bij leven’ (een natuurlijk persoon). Na het overlijden van deze persoon kan het gebruik bij een aantal techbedrijven overgedragen worden aan een Beheerder / Contactpersoon, zie ook Inactiviteit Manager.

B

Back-up — Denk bij het plannen van je digitale leven ook aan een periodieke en tijdige back-up. Zie ook Downloaden en Wachtwoorden.

Blog — A personal or company website or web page on which an individual or group of individuals post informal articles, record opinions or share links, videos or imagery, on a regular basis.

C

Checklist Digitale nalatenschap — Er zijn diverse overzichten beschikbaar:

Content Management Systeem — Also known as a CMS, the Content Management System is a backend tool for managing the content of a website. The CMS separates the core content (text, images, video) from the design and functionality of the site. Using a CMS generally, makes it easier to change the design or function of a site independently of the website content. It will often make it easier for administrators who aren’t web developers, to add content to a website.

Creative Commons — A flexible set of copyright licenses that allow content creators to specify which rights they reserve and which they waive regarding their work that is supposed to codify collaborative spirit of the Internet. There are six main Creative Commons licenses based on four conditions that creators can choose to apply: Attribution, Share Alike, Non-Commercial, and No Derivative Works. The least restrictive of the licenses is Attribution, which grants anyone, from an individual to a large company, the right to distribute, display, or otherwise make use of the work so long as the creator is credited. The most restrictive is Attribution Non-Commercial No Derivatives, which grants only redistribution. First released in December 2002 by the nonprofit Creative Commons organization, which was inspired by the open source GNU GPL license, the licenses are now used on an estimated 130 million works worldwide. The glossary you are reading is released under a Creative Commons Attribution Share Alike license in an effort to encourage wide distribution and contribution. (Also see open source)

Cybersecurity — Letterlijk vertaald: veiligheid op het internet. Deze valt met geen mogelijkheid (technisch) te garanderen. Laat staan na overlijden. Noch biedt de wetgever bescherming aan de gebruiker. Daarom verwijzen je naar deze begrijpelijk handleiding van IT-journalist Daniel Verlaan ‘Laat je niet hackmaken’

D

Dierbare data — Alle (kostbare) herinneringen die een persoon (al dan niet beveiligd met een wachtwoord) op zijn of haar apparatuur, digitale systemen en online accounts opgeslagen heeft staan. Samen met digitale kaptiaal vormt dit de complete digitale nalatenschap.

Digital (After)life Expert — Een veel gehanteerde term in dit domein dat aanvangt na het overlijden van een persoon. Je kunt natuurlijk altijd gewoon zelf proberen om orde te scheppen in de afwikkeling van de digitale nalatenschap van jezelf of een overleden dierbare. Mocht je er niet uitkomen of bijvoorbeeld geen tijd, energie of zin hebben in alles dat hierbij komt kijken, kun je de hulp inschakelen van een deskundige. Beoordeel een externe partij (notaris, executeur, jurist, coach, digitaal expert, freelancer en dergelijke) altijd volgens een lijst met jouw eigen strenge criteria, net zoals je een vierjarig kind ook niet op een willekeurige voorschool zou inschrijven. Vergelijk aanbieders hierbij in ieder geval op:

  • aantoonbaar actuele (!) ervaring
  • recensies (openbaar via Google en Facebook)
  • transparante prijslijst
  • multidisciplinaire deskundigheid

Iemand kan overal roepen dat hij of zij een expert is, maar de digitale nalatenschap vergt kennis van zaken vanuit vele gelieerde vakgebieden en hechte samenwerking in de dagelijkse praktijk tussen meerdere stakeholders om bij te blijven: de uitvaart-, palliatieve- en reguliere zorg, het notariaat, legal, finance, technologie, ict, digital, media, publiek- en privaatrecht en dergelijke. 

Doe ook een rondje langs alle social media accounts van het bedrijf: hoe gaat de persoon / organisatie inhoudelijk in op actualiteiten? Is men recent actief en op cross-media met alle hierboven genoemde partijen aangehaakt? Let ook op wat je aantreft wanneer je Googlet. Hoe voel je je bij deze organisatie? Allemaal van belang wanneer je iemand inschakelt om namens jou de digitale uitvaart te regelen van jouzelf of je dierbare. 

Digital Afterlife Industry — Er zijn honderden (commerciële) Informatie management services actief met het verzilveren van data van gebruikersprofielen- en/of accounts na overlijden 

  1. het regelen van de digitale nalatenschap (inclusief opzeggen van accounts)
  2. postume messaging services: leveren na overlijden iemand’s vooraf opgenomen boodschappen af bij nabestaanden
  3. online in memoriam services: virtuele begraafplaatsen waar overledenen herdacht en herinnerd worden
  4. replica services: gebruiken persoonlijke data om met nieuwe content een replica te genereren van het sociale gedrag van een overledene (hologram en dergelijke)

Digitaal kapitaal — Dit zijn online bezittingen (accounts, schulden en (crypto)tegoeden) inclusief eigendommen die online zijn aangeschaft, lokaal opgeslagen of beschikbaar gemaakt op digitale apparatuur of online diensten. Denk aan foto’s, video’s, muziek, websites, blogs / vlogs en eBooks. Samen met dierbare data vormt dit de complete digitale nalatenschap.

Digitale executeur — 

Digitale footstep — Alle zoekresultaten die verschijnen wanneer je een persoon online opzoekt via bijvoorbeeld Google.  

Digitale nalatenschap — Ook wel je online erfenis genoemd. Bestaat uit alle dierbare data en digitaal kapitaal. Je complete digitale nalatenschap is verspreid over:   

  • al je online diensten (accounts, cloud, email, domeinnamen, social media etc.)
  • je digitale apparatuur (mobiele telefoon, wearables, tablet, laptop, hard drive etc.)

Digitale persoonlijkheid — Voor steeds meer mensen is de verpersoonlijking van de dierbare data en digitale eigendommen bijna niet meer te onderscheiden van de natuurlijke persoon. Dit wordt een probleem wanneer de rechten van de natuurlijke persoon ophouden te bestaan en hiermee ook de (eigendoms)rechten over de digitale persoonlijkheid. Doordat er in het publieke domein nog veel argwaan is voor techbedrijven, die het eigendom over het grootste deel van een doorsnee digitale nalatenschap behouden, komt een breed uitgedragen internationale definitie moeizaam tot stand. Carl Öfman biedt uitkomst met de tot op heden meest omvangrijke en maatschappelijk geaccepteerde definitie welke veelvuldig en cross-mediaal gebruikt wordt: 

Digitale uitvaart — Het afscheid van de digitale persoonlijkheid van de overledene. Het is belangrijk om de online erfenis tijdig en duidelijk voor te bespreken, zodat ook deze wensen van een overledene duidelijk zijn bij het regelen van de fysieke uitvaart. Steeds vaker wordt dit deel meegenomen in het draaiboek voorafgaande aan een uitvaart (de fysieke begrafenis of crematie), aangezien er bij een toenemend aantal overledenen sprake is van digitale contacten, een online gedachtenispagina en dergelijke. 

Documentaire digitale nalatenschap — In 2020 is de eerste documentaire over dit thema in première gegaan ‘Een goed gesprek over digitale herinneringen,’ welke te bekijken is in zijn geheel op YoTube en via de DELA Voor Elkaar website. In deze co-productie van Art of Goodbye (duurzame uitvaartondernemer) en het Noorse uitvaart IT-bedrijf Adstate word je als kijker meegenomen in de beleving van negen willekeurige Nederlanders die hun mening over en ervaring met het onderwerp digitale nalatenschap geven. Hoofdpersonen in de leeftijd van 14 tot 72 jaar bespreken samen het thema digitale nalatenschap, dat hier zo breed en begrijpelijk mogelijk in beeld gebracht wordt.
Er werden hen verschillende stellingen voorgelegd zoals: 

  • Wat wil je dat je nabestaanden zien wanneer ze je later googlen?
  • Wat wil je dat er met je dierbare data gebeurt?
  • Wie helpt jou hier nu mee?
  • Met welke emoji condoleer jij iemand online?

Domein — The domain is the name by which a website is identified. The domain is associated with an IP address. Domains can be purchased with any combination of letters, hyphens (-), and numbers (though it can’t start with a hyphen). Depending on the extension (.com, .net, .org, etc.), a domain can be anywhere up to 26 to 63 characters long.

Due diligence onderzoek — Wanneer je met gepaste voorzichtigheid voorbereidingen treft om je digitale leven te inventariseren (of dit uitbesteedt aan een expert). Zie ook Helpdesk tip

Downloaden — Dierbare data uit bijv. de cloud en vanaf de apparatuur (mede via apps) van een overledene kun je het beste tijdig (bij leven of in ieder geval voordat het apparaat uitgeschakeld raakt) downloaden op een externe harde schijf. Zo blijf je weg van de wachtwoorden van een overledene.

I

Identiteitsfraude — Zie ook Scammers. Er zijn allerlei mogelijke manieren waarop scammers zich toegang kunnen verschaffen tot de account(s) van een overledene. In ons blog lees je onze Helpdesk tips om je als nabestaande tijdig en zorgvuldig voor te bereiden hierop en de kans te verkleinen dat je het slachtoffer wordt van een dit misdrijf. 

Inactiviteit Manager — Als een overledene een Inactiviteit Manager wil invullen geldt bij de populairste techbedrijven het volgende:

    • Op Google (YouTube, Drive, Gmail etc.) kan zowel de Inactiviteit Manager ingevuld worden als een Contactpersoon na overlijden aangewezen worden.Dat machtiging bericht na overlijden ziet er ongeveer zo uit:
      “Jan Jansen (jan.jansen@gmail.com) heeft Google opdracht gegeven om u deze mail automatisch te versturen wanneer Jan stopt met het gebruiken van dit account. Met vriendelijke groet, Google Account Team”

  • Op Facebook, worden de aangewezen Beheerders / contactpersonen na het overlijden automatisch hiervan op de hoogte gesteld.

  • Voor Microsoft (LinkedIn, OneDrive, Hotmail etc.) geldt dat het account van een overledene na twee jaar inactiviteit automatisch verwijderd wordt, tenzij nabestaanden toegang tot het account verzoeken via een (niet-strafrechtelijke) dagvaarding in combinatie met onder meer de Akte van Overlijden en een Verklaring van Erfrecht.

  • Apple introduceert in het najaar van 2021 het Legacy contact bij de nieuwe iOS update, waarmee ook een contactpersoon bij leven aangewezen kan worden via de Instellingen van bijvoorbeeld je iPhone.

  • Overige populaire en veel gebruikte social media platforms (Twitter, TikTok, Snapchat, Clubhouse etc.) hebben (nog) geen protocol voor het overdragen van beheer na het overlijden van hun gebruikers. 

N

Netiquette — Een combinatie van de woorden ‘netwerk’ en ‘etiquette’, die slaat op ongeschreven en geschreven regels gericht op de techniek en het gebruik van communicatie via internet. Net zoals er in het dagelijkse (offline) leven bepaalde gedragsregels (etiquette) bestaan, kent ook het internet do’s en dont’s. Veel van deze goede gebruiken zijn ingegeven door de beperkingen van digitale communicatie. Ze bevorderen een effectieve communicatie en helpen om misverstanden te voorkomen. Deze gedragsregels worden door de online community bepaald en in stand gehouden.

O

Online nagedachtenis — Zowel de organische digitale footstep die je nalaat als het eerbetoon aan een overledene dat via diverse online platforms ingeregeld kan worden:

  • Facebook (gratis voor nabestaanden)
  • Commercieel platform (maand-/jaarabonnementen, nabestaanden betalen)
  • Gesponsord platform (diverse uitvaartbedrijven; kosten optioneel voor nabestaanden)
  • White Label platform (kosten vaak afgeschreven door uitvaartondernemer / gratis voor nabestaanden)

N

Notaris — Bij de Notaristelefoon kun je terecht met algemene vragen op notarieel gebied. Deze is bereikbaar op werkdagen van 9.00 tot 14.00 uur via 0900 346 93 93 (€ 0,80 per minuut) of bezoek www.notaris.nl 

P

Privacyrecht na overlijden — Géén. De Privacywetgeving (AVG = Algemene verordening gegevensbescherming) is geschreven voor een natuurlijk persoon, waardoor je rechten op privacy ophouden te bestaan bij het moment van overlijden. Deze rechten zijn bij leven:

  • recht om in te zien
  • recht om te wijzigen
  • recht om vergeten te worden
  • recht om over te dragen
  • recht op informatie

R

Rechten nabestaanden op online data — Géén. Iedereen die bij leven een account aanmaakt bij Apple of bij een social media platform, draagt zijn of haar gebruikersrechten af bij overlijden. 

Rechtmatige eigenaar van online data — Dit blijft te allen tijde het techbedrijf waar je als gebruiker een overeenkomst afsluit op het moment dat je een account aanmaakt. Ook wanneer je veelvuldig gebruikmaakt van deze dienst, zelfs na het opwaarderen van een zogenaamd freemium model naar betaalde accounts en het posten van dagelijkse content die het resultaat is van jouw eigen creativiteit. Je account maakt nooit onderdeel uit van je eigendommen / bezit en behoort dan ook niet tot jouw Digitaal kapitaal 

S

Scammers — Op internet zijn scammers in allerlei soorten en maten actief. Het officieuze Nederlandse woord hiervoor is oplichters, volgens de Dikke van Dale maak je dan door bedrog iemand geld afhandig. Zo ook in relatie tot de digitale nalatenschap van een overledene, wanneer de identiteit, financiële tegoeden, intellectueel eigendom en dierbare data afhandig gemaakt kunnen worden van kwetsbare en goedgelovige nabestaanden. Het is belangrijk om ook / juist tijdens het rouwen waakzaam te zijn en op je hoede voor geavanceerde methoden via sms- en email-berichten. 

W

Wachtwoorden — Je wachtwoorden zijn de sleutel naar je digitale leven en online nagedachtenis. Bewaar deze dan ook net zo behoedzaam als de huis- en overige sleutels aan je sleutelring. Het inloggen met de gebruikersnaam en wachtwoorden van een overleden dierbare (ook en zelfs na diens uitdrukkelijke toestemming via bijvoorbeeld de social media executeur, een digitaal testament / wilsbeschikking of een wachtwoorden lijstje) is volgens de gebruiksvoorwaarden van techbedrijven strikt verboden en zelfs strafbaar. Nooit doen dus. Zie ook Downloaden

Wachtwoordmanager — Een wachtwoordmanager, ook wel ‘password manager’ genoemd, is een app die je op je telefoon, laptop en computer kunt gebruiken om al je wachtwoorden veilig en op één plek op te kunnen slaan. Daardoor kun je voor elke website of app een uniek ander sterk wachtwoord gebruiken zonder dat je die zelf moet onthouden. De Consumentenbond test regelmatig de meest gebruikte wachtwoordmanagers met bijbehorende voordelen en nadelen. Een van de voordelen van een wachtwoordmanager is, dat je inloginformatie actueel houdt naarmate je accounts toevoegt, verwijdert en/of wijzigt. 

Wachtwoord/recovery-key — Wereldwijd neemt het aantal gevallen toe van nabestaanden die zonder deze zogenaamde ‘recovery key’ niet bij de cryptomunt waarde van hun overleden dierbare kunnen. Ongeacht de cryptovaluta (Bitcoin, Litecoin, Ethereum enzovoort) ook in Nederland sta je machteloos bij de gewenste overdracht van je vergaarde crypto tegoeden als je dit wachtwoord niet actueel houdt bij je gevolmachtigde erfgenaam.